భారత్ చమురు దిగుమతులు: హార్ముజ్ మార్గంలో పుంజుకున్న సరఫరా

హైదరాబాద్: హార్ముజ్ జలసంధితో ముడిపడిన మార్గాల ద్వారా వచ్చే భారత్ చమురు దిగుమతులు నవంబర్ ప్రారంభంలో రోజుకు సుమారు 2.1 మిలియన్ బ్యారెళ్లకు పెరిగి, రష్యా నుంచి వస్తున్న సరఫరాను దాటాయి. ట్రాకింగ్ డేటా ప్రకారం రష్యా దిగుమతులు రోజుకు సుమారు 1.8 మిలియన్ బ్యారెళ్లుగా అంచనా వేశారని, సంఘర్షణ తీవ్రమైన తర్వాత ఇలా జరగడం ఇదే మొదటిసారి అని ఒక నివేదిక పేర్కొంది.

నెలల తరబడి కొనసాగిన తీవ్ర అంతరాయాల తర్వాత గల్ఫ్ దేశాల నుంచి ముఖ్యమైన సరఫరా మళ్లీ అందుబాటులోకి వచ్చింది. అయితే ట్యాంకర్లపై దాడులు ఆగకపోవడం, సరకు రవాణా చార్జీలు, యుద్ధ ప్రమాద బీమా ఖర్చులు పెరగడంతో దేశ ఇంధన దిగుమతి వ్యయం ఇంకా ఎక్కువగానే ఉంది.

అమెరికా, ఇజ్రాయెల్, ఇరాన్‌లతో ముడిపడిన సంఘర్షణ నేపథ్యంలో హార్ముజ్‌లో పెద్ద ఎత్తున అంతరాయాలు మొదలై దాదాపు తొమ్మిది నెలలు అవుతోంది. 2026 ఫిబ్రవరి చివర్లో సంక్షోభం మొదలవక ముందు ప్రపంచ సముద్ర మార్గ చమురు వాణిజ్యంలో సుమారు ఐదో వంతు ఈ జలసంధి గుండానే సాగేది. ప్రస్తుతం జలమార్గం పనిచేస్తున్నప్పటికీ ఎంపిక చేసిన ఆంక్షలు, అధిక భద్రతా ముప్పు మధ్యే నౌకలు నడుస్తున్నాయి. కొన్ని సమయాల్లో ట్యాంకర్ల రాకపోకలు పెరిగినా, మొత్తం రద్దీ సంఘర్షణకు ముందున్న స్థాయి కంటే చాలా తక్కువగానే ఉంది.

ఆంక్షలు ఉన్నా సరఫరా ఆగకుండా ఉండేందుకు ఎస్కార్ట్‌తో ట్యాంకర్ల ప్రయాణం, ఓడ నుంచి ఓడకు చమురు బదిలీ, ఒమన్ గల్ఫ్‌లో లోడింగ్, జలసంధిని తప్పించే పైప్‌లైన్ మార్గాలను వాడుతున్నారు. ఈ ఏర్పాట్లు సాధారణ పరిస్థితులను పూర్తిగా తిరిగి తీసుకురాలేదు. వాణిజ్య నౌకలకు ఉన్న ముప్పును కూడా తొలగించలేదు.

ఏప్రిల్‌లో కుప్పకూలి, మళ్లీ పుంజుకున్న భారత్ చమురు దిగుమతులు

ప్రపంచంలో మూడో అతిపెద్ద ముడిచమురు దిగుమతిదారైన భారత్ తన అవసరాల్లో సుమారు 85–90 శాతం విదేశీ సరఫరాపైనే ఆధారపడుతోంది. సంఘర్షణకు ముందు సౌదీ అరేబియా, యూఏఈ, ఇరాక్, కువైట్ నుంచి పెద్ద మొత్తంలో చమురు హార్ముజ్ మీదుగా భారత రిఫైనరీలకు చేరేది. అప్పట్లో ఈ మార్గంలో సగటున రోజుకు దాదాపు 2.8 మిలియన్ బ్యారెళ్లు వచ్చేవి.

అంతరాయాలు తీవ్రస్థాయికి చేరిన 2026 ఏప్రిల్‌లో ఈ సరఫరా రోజుకు సుమారు 2,47,000 బ్యారెళ్లకు పడిపోయింది. దీంతో భారత రిఫైనరీలు ప్రత్యామ్నాయ సరఫరాదారులు, రవాణా ఏర్పాట్లపై ఎక్కువగా ఆధారపడాల్సి వచ్చింది. ఆ లోటును చాలావరకు రష్యా భర్తీ చేసింది. చాలా కాలం పాటు భారత్‌కు అతిపెద్ద చమురు సరఫరాదారుగా రష్యానే ఉంది.

ట్యాంకర్ల రాకపోకలు మెరుగుపడటం, గల్ఫ్ ఉత్పత్తిదారులు పోటీ ధరలు ఇవ్వడం, రవాణా ఏర్పాట్లలో మార్పులు తాజా పెరుగుదలకు కారణాలని నివేదిక తెలిపింది. జలసంధి దగ్గర రద్దీ, భద్రతా ముప్పు ఉన్నా ఓడ నుంచి ఓడకు బదిలీలు సరఫరా కొనసాగేందుకు సహాయపడ్డాయి. షిప్పింగ్ సంస్థలు మార్గాలు మార్చుకోవడంతో కొన్ని బదిలీ కార్యకలాపాలు భారత జలాలకు దగ్గరగా జరిగాయి.

ఇటీవలి నెలల్లో ప్రధాన గల్ఫ్ ఎగుమతిదారుల మొత్తం ఎగుమతి పరిమాణం దాదాపు పాత స్థాయికి చేరువైంది. మరోవైపు దూరం ఎక్కువైన రష్యా మార్గాల్లో రవాణా చార్జీలు పెరగడంతో కొన్ని రష్యా చమురు సరుకులపై ఆసక్తి తగ్గింది. దీంతో భద్రతాపరమైన ఆందోళనలు ఉన్నప్పటికీ కొన్ని గల్ఫ్ సరఫరాలు భారత రిఫైనరీలకు చౌకైన ఎంపికగా మారాయి.

గల్ఫ్-భారత్ మార్గంలో రవాణా చార్జీలు దాదాపు ఐదు రెట్లు

గురువారం (నవంబర్ 12) వచ్చిన వార్తల ప్రకారం అనుమానిత మందుపాతరలు తగలడం లేదా దాడుల వల్ల పలు ట్యాంకర్లు నిలిచిపోయాయి, కొన్ని మంటల్లో చిక్కుకున్నాయి. ఈ ఘటనల వల్ల సముద్రంలో చమురు లీకేజీలు జరిగినట్లు సమాచారం. తాము అనుమతి లేనివిగా భావించే మార్గాల్లో వెళ్లిన ట్యాంకర్లు మందుపాతరలు లేదా పేలుళ్లకు గురయ్యాయని ఇరాన్ అధికారులు పలుమార్లు ప్రకటించారు. ఈ ప్రాంతంలో నౌకలపై ప్రక్షేపకాల దాడులు, ఇతర ఘటనలను బ్రిటన్ సముద్ర పర్యవేక్షణ సంస్థలు నమోదు చేశాయి.

ఈ పరిణామాలతో యుద్ధ ప్రమాద బీమా ప్రీమియంలు, ట్యాంకర్ రవాణా చార్జీలు సాధారణం కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయి. అంతరాయాలు తీవ్రంగా ఉన్న సమయాల్లో మధ్యప్రాచ్య గల్ఫ్ నుంచి చైనాకు నడిచే భారీ ముడిచమురు నౌకల రవాణా చార్జీ బ్యారెల్‌కు 24 డాలర్ల దగ్గరకు చేరింది. గల్ఫ్ నుంచి భారత్‌కు వచ్చే ముఖ్య మార్గాల్లో కొన్ని సందర్భాల్లో రవాణా ఖర్చు దాదాపు ఐదు రెట్లు పెరిగినట్లు సమాచారం. అంతర్జాతీయ ధరలు తగ్గిన సమయాల్లోనూ ఈ ఖర్చులు దేశానికి చేరే చమురు తుది ధరను పెంచుతున్నాయి.

బ్రెంట్ క్రూడ్ ఇటీవల బ్యారెల్‌కు 90 డాలర్ల పైన, 95 డాలర్ల చుట్టుపక్కల ట్రేడవుతోంది. సంక్షోభానికి ముందు ఇది సుమారు 72 డాలర్లుగా ఉండేది, అంటే దాదాపు 25–30 శాతం పెరుగుదల. అయినా 2026లో ఇంతకుముందు నమోదైన 120 డాలర్లకు పైగా గరిష్ఠ ధరల కంటే ఇది చాలా తక్కువ. ప్రతి కొత్త నౌకా ఘటనకు, ఉద్రిక్తతలు తగ్గే సంకేతాలకు ధరలు ఊగిసలాడాయి. మధ్యప్రాచ్యం బయటి ఉత్పత్తిదారుల అదనపు సరఫరా, డిమాండ్, నిల్వల్లో మార్పుల వల్ల ధరలు స్థిరంగా 100 డాలర్లపైకి వెళ్లలేదు.

ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారత ముడిచమురు దిగుమతి బిల్లు గత ఏడాదితో పోలిస్తే భారీగా పెరిగింది. సంఘర్షణ మొదట్లో అధిక ధరలతో పాటు రవాణా, బీమా ఖర్చులు ఇందుకు కారణం. దీంతో గల్ఫ్ చమురు అందుబాటు మెరుగుపడినా కొనుగోలు వ్యయం అదే స్థాయిలో తగ్గలేదు.

ఖతార్, యూఏఈ నుంచి వచ్చే ద్రవీకృత సహజ వాయువు (ఎల్‌ఎన్‌జీ)లో గణనీయ భాగం కూడా సాధారణంగా ఈ జలసంధి గుండానే వస్తుంది. ఈ సరఫరాపై ఆంక్షలు ఇంధన కొనుగోలు, రవాణా ఖర్చులపై అదనపు ఒత్తిడి తెస్తాయి. దీంతో భారత్ ఇతర గ్యాస్ సరఫరాదారుల వైపు మళ్లుతోంది.

ఇంధన దిగుమతి వ్యయం పెరిగితే కరెంట్ ఖాతాపై ఒత్తిడి పెరిగి, విదేశీ మారక ద్రవ్య అవసరాలు ఎక్కువవుతాయి. ఇంధనం, రవాణా, ఎరువుల ధరల ద్వారా ద్రవ్యోల్బణం కూడా పెరగవచ్చు. ఇది వినియోగదారుల ఖర్చు, ఆర్థిక వృద్ధి, రూపాయిపై ప్రభావం చూపవచ్చని నివేదిక పేర్కొంది. ఇటీవల అంతర్జాతీయ చమురు ధరలు తగ్గడం కొంత ఊరటనిచ్చి, రూపాయి స్థిరత్వానికి తోడ్పడింది.

దేశ వ్యూహాత్మక పెట్రోలియం నిల్వలు తాత్కాలిక అంతరాయాల నుంచి కొంత రక్షణ ఇస్తాయి. అయితే అవి కొన్ని రోజుల నుంచి కొన్ని వారాల వరకు మాత్రమే అవసరాలు తీర్చగలవు. సరఫరాదారులు, రవాణా మార్గాలను విస్తరించడం, నిల్వ సామర్థ్యం, దేశీయ ఉత్పత్తి, పునరుత్పాదక ఇంధనం, షిప్పింగ్ సామర్థ్యం పెంచుకోవడం దీర్ఘకాలంలో ఉపయోగపడతాయని నివేదిక సూచించింది.

హార్ముజ్‌లో సురక్షిత నౌకాయానం కోసం భారత్ డిమాండ్

హార్ముజ్ జలసంధిలో స్వేచ్ఛగా, సురక్షితంగా నౌకలు ప్రయాణించే పరిస్థితి ఉండాలని భారత అధికారులు పలుమార్లు కోరారు. అంతర్జాతీయ నౌకాయానానికి రక్షణ ముఖ్యమని చెబుతూ ప్రభుత్వం సంబంధిత పక్షాలతో సంప్రదింపులు జరిపింది. భారతీయులు చిక్కుకున్న ఘటనలు సహా పౌర నౌకలు, నావికులపై జరిగిన దాడులను ఖండించింది.

ఇంధన నౌకల రక్షణకు భారత్ నౌకాదళ చర్యలు కూడా చేపట్టింది. దౌత్యపరంగా సంబంధిత పక్షాలతో చర్చలు, సంప్రదింపులకే ప్రాధాన్యం ఇస్తోంది.